Atak paniki jest jednym z najczęstszych powodów zgłoszeń na SOR z podejrzeniem zawału serca. Wynika to z faktu, że objawy somatyczne lęku są niemal identyczne z objawami ostrych zespołów wieńcowych, szczególnie w pierwszych minutach epizodu. Pacjent doświadcza nagłego, narastającego lęku połączonego z reakcją autonomicznego układu nerwowego, co prowadzi do szeregu intensywnych doznań cielesnych.

Do najczęściej zgłaszanych objawów somatycznych ataku paniki należą:

• ucisk, ból lub pieczenie w klatce piersiowej,

• uczucie braku powietrza lub duszność,

• kołatanie serca, tachykardia,

• drżenie mięśni, potliwość,

• zawroty głowy, uczucie „odpływania”,

• parestezje kończyn i twarzy,

• nudności, uczucie „ściśniętego żołądka”.

Kluczowe jest to, że ból w klatce piersiowej w ataku paniki nie wynika z niedokrwienia mięśnia sercowego, lecz z:

• hiperwentylacji,

• napięcia mięśni międzyżebrowych,

• skurczu naczyń obwodowych,

• nadmiernego wyrzutu adrenaliny.

Problem polega na tym, że dla osoby doświadczającej pierwszego ataku paniki subiektywne odczucie zagrożenia życia jest absolutnie realne. Pacjent często jest przekonany, że „to na pewno zawał”, co dodatkowo nasila objawy poprzez błędne koło lęku.

Objawy zawału serca – różnice kliniczne, które mają znaczenie

Zawał serca, w przeciwieństwie do ataku paniki, jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia wynikającym z ostrego niedokrwienia mięśnia sercowego. Objawy mogą być zbliżone, ale istnieją klinicznie istotne różnice, których nie wolno ignorować.

Typowe objawy zawału obejmują:

• silny, gniotący ból zamostkowy trwający powyżej 20 minut,

• promieniowanie bólu do lewego ramienia, żuchwy, pleców,

• uczucie ciężaru, a nie „kłucia”,

• zimne poty, bladość skóry,

• nudności i wymioty,

• narastające osłabienie.

W przeciwieństwie do ataku paniki:

• ból nie ustępuje przy uspokojeniu lub zmianie pozycji,

• często pojawia się bez wyraźnego czynnika emocjonalnego,

• towarzyszy mu obiektywna niewydolność krążenia.

Szczególnie niebezpieczne są tzw. zawały nieme lub atypowe, częstsze u kobiet, osób starszych i diabetyków. W tych przypadkach objawy mogą być słabsze, co paradoksalnie zwiększa ryzyko opóźnienia leczenia.

Atak paniki a wyniki badań – EKG, troponiny, SOR

Jednym z najczęstszych pytań pacjentów jest: „Skoro to był atak paniki, dlaczego trafiłem na SOR?”. Odpowiedź jest jednoznaczna: bo diagnostyka różnicowa musi wykluczyć zawał.

W praktyce klinicznej:

• EKG w ataku paniki jest prawidłowe lub wykazuje jedynie tachykardię zatokową,

• poziomy troponin pozostają w normie,

• ciśnienie i saturacja stabilizują się po ustąpieniu lęku.

W zawale:

• EKG wykazuje zmiany niedokrwienne,

• troponiny rosną dynamicznie,

• objawy nie cofają się samoistnie.

Z punktu widzenia medycyny ratunkowej lepiej 100 razy wykluczyć zawał niż przeoczyć jeden przypadek, dlatego pacjenci z napadem paniki często trafiają na diagnostykę kardiologiczną.

Czynniki ryzyka – kiedy podejrzewać serce, a kiedy lęk

Ocena ryzyka jest kluczowa. Ataki paniki częściej występują u:

• osób młodszych,

• bez chorób serca w wywiadzie,

• z historią zaburzeń lękowych,

• po długotrwałym stresie.

Zawał serca częściej dotyczy:

• osób po 45–50 roku życia,

• palaczy,

• pacjentów z nadciśnieniem, cukrzycą, hipercholesterolemią,

• osób z obciążeniem rodzinnym.

Nie oznacza to jednak, że młody wiek wyklucza zawał, ani że lęk nie może współistnieć z chorobą serca. To właśnie ten obszar wymaga największej ostrożności diagnostycznej.

Postępowanie – co robić tu i teraz oraz długofalowo

W ostrym epizodzie:

• nie bagatelizuj bólu w klatce piersiowej,

• jeśli objawy są nowe lub inne niż zwykle – wezwanie pogotowia jest uzasadnione,

• po wykluczeniu przyczyn kardiologicznych można wdrażać leczenie lęku.

Długofalowo leczenie ataków paniki obejmuje:

• psychoterapię poznawczo-behawioralną,

• farmakoterapię (SSRI, SNRI),

• naukę kontroli oddechu i reakcji stresowych.

Ignorowanie ataków paniki prowadzi do:

• rozwoju agorafobii,

• unikania aktywności fizycznej,

• przewlekłego napięcia i depresji.